Liga MX

ลีกา เอ็มเอกซ์ (Liga MX) เป็นลีกฟุตบอลอาชีพสูงสุดของเม็กซิโก จัดการโดยสหพันธ์ฟุตบอลเม็กซิโก (Federación Mexicana de Fútbol) ลีกดำเนินการในปฏิทินประจำปีแบ่งออกเป็นสองทัวร์นาเมนต์สั้น ได้แก่ อาเปร์ตูรา (Apertura) ซึ่งจัดตั้งแต่เดือนกรกฎาคมถึงธันวาคม และเคลาซูรา (Clausura) ตั้งแต่เดือนมกราคมถึงพฤษภาคม แต่ละทัวร์นาเมนต์ประกอบด้วยฤดูกาลปกติที่สโมสร 18 แห่งลงแข่งขัน 17 นัด ตามด้วยรอบเพลย์ออฟแพ้คัดออก 8 ทีมที่เรียกว่า ลิกียา (liguilla) ซึ่งตัดสินแชมป์ รูปแบบนี้เปิดตัวในปี 1996 ทำให้มีสองแชมป์ต่อปี และถูกนำไปใช้โดยลีกอื่นๆ ในทวีปอเมริกาหลายแห่ง

ลีกนี้มีผู้ชมเฉลี่ยสูงที่สุดในบรรดาลีกฟุตบอลในทวีปอเมริกา และสูงเป็นอันดับสามในบรรดาลีกกีฬาอาชีพทั้งหมดในอเมริกาเหนือ ในฤดูกาล 2014–15 ผู้ชมเฉลี่ยสูงถึง 25,557 คนต่อนัด ลีกา เอ็มเอกซ์ได้รับการจัดอันดับให้เป็นลีกที่แข็งแกร่งที่สุดในภูมิภาคคอนคาเคฟ (CONCACAF) อย่างต่อเนื่อง และได้รับการจัดอันดับให้เป็นลีกที่แข็งแกร่งเป็นอันดับ 10 ของโลกโดย IFFHS ในช่วงทศวรรษแรกของศตวรรษที่ 21 การแข่งขันเป็นงานทางวัฒนธรรมที่แฟนๆ นำอาหาร ดนตรี และประเพณีท้องถิ่นเข้ามาในอัฒจันทร์

กลุบ อเมริกา (Club América) ครองสถิติแชมป์มากที่สุดด้วย 16 สมัย ตามด้วยกวาดาลาฮารา (Guadalajara) และกรุซ อาซุล (Cruz Azul) ผู้ทำประตูสูงสุดตลอดกาลของลีกคือ เอวานิวัลโด กัสโตร (Evanivaldo Castro) หรือที่รู้จักในชื่อ กาบิญโญ (Cabinho) ด้วย 312 ประตู และผู้เล่นที่ลงสนามมากที่สุดคือ ออสการ์ เปเรซ (Óscar Pérez) ซึ่งลงเล่น 745 นัด ตั้งแต่ปี 2020 เป็นต้นมา การเลื่อนชั้นและตกชั้นถูกระงับ ซึ่งเป็นการเปลี่ยนแปลงโครงสร้างที่ได้รับทั้งการสนับสนุนและคำวิจารณ์ [แก้ไข]

ลีกก่อตั้งขึ้นเมื่อวันที่ 17 ตุลาคม ค.ศ. 1943 ในชื่อ ลิกา มายอร์ (Liga Mayor) แทนที่การแข่งขันสมัครเล่นและระดับภูมิภาคที่มีมาตั้งแต่ปี 1902 สโมสรดั้งเดิม 10 แห่งประกอบด้วย กลุบ อเมริกา, อัสตูเรียส (Asturias), อัตลันเต (Atlante), เรอัล เอสปัญญา (Real España), มาร์เต (Marte), อัตลัส (Atlas), กวาดาลาฮารา, โอริซาบา (Orizaba), เบราครูซ (Veracruz) และมอกเตซูมา (Moctezuma) ปัจจุบันมีเพียงอัตลัส, อเมริกา, กวาดาลาฮารา และเนกัซซา (Necaxa) (ซึ่งเข้าร่วมทีหลัง) ที่ยังคงแข่งขันในลีกา เอ็มเอกซ์ แชมป์แรกคืออัสตูเรียส ซึ่งเอาชนะเรอัล เอสปัญญา 4-1 ในรอบชิงชนะเลิศเพลย์ออฟหลังจากจบฤดูกาลปกติในอันดับที่สอง กองหน้าชาวสเปน อิซิโดร ลังกาเรา (Isidro Lángara) ของเรอัล เอสปัญญา ทำได้ 27 ประตูในฤดูกาลนั้น ซึ่งเป็นสถิติสำหรับฤดูกาลแรก

ในปี 1949 ลีกถูกเปลี่ยนชื่อเป็นปริเมราดิบิซิออนเดเม็กซิโก (Primera División de México) กวาดาลาฮาราครองความยิ่งใหญ่ในทศวรรษ 1950 และ 1960 คว้าแปดแชมป์ในสองทศวรรษ ฟุตบอลโลก 1970 ที่เม็กซิโกกระตุ้นให้สหพันธ์ฟุตบอลเม็กซิโกปรับรูปแบบลีกเพื่อใช้ประโยชน์จากความนิยมที่เพิ่มขึ้นของกีฬา ในปี 1996 ลีกได้นำระบบสองทัวร์นาเมนต์มาใช้ เดิมเรียกว่าอินเวียร์โน (Invierno) และเบราโน (Verano) ต่อมาเปลี่ยนชื่อเป็นอาเปร์ตูราและเคลาซูรา การเปลี่ยนแปลงนี้เกิดจากความต้องการเพิ่มความเข้มข้นในการแข่งขันและรายได้ และได้มีอิทธิพลต่อลีกอื่นๆ ในอเมริกาเหนือและอเมริกาใต้

ลีก underwent การสร้างแบรนด์ครั้งใหญ่ในปี 2012 โดยใช้ชื่อลีกา เอ็มเอกซ์ พร้อมโลโก้ใหม่และแคมเปญการตลาดที่เน้นอัตลักษณ์ของลีก ช่วงเวลานี้ยังเห็นการลงทุนที่เพิ่มขึ้นในผู้เล่นจากอเมริกาใต้ ซึ่งยกระดับคุณภาพการเล่นโดยรวม ในปี 2020 สหพันธ์ฟุตบอลเม็กซิโกระงับการเลื่อนชั้นและตกชั้นเนื่องจากแรงกดดันทางการเงินจากการระบาดของโควิด-19 ซึ่งเป็นนโยบายที่ยังคงมีผลบังคับใช้ [แก้ไข]

ลีกา เอ็มเอกซ์ฝังรากลึกในวัฒนธรรมเม็กซิโก การแข่งขันเป็นงานชุมชนที่แฟนๆ มารวมตัวกันเพื่อกิน ดื่ม และเฉลิมฉลองอัตลักษณ์ของภูมิภาค การแข่งขันคู่ปรับของลีก เช่น กลาซิโก นาซิโอนัล (Clásico Nacional) ระหว่างอเมริกาและกวาดาลาฮารา และกลาซิโก โฆเบน (Clásico Joven) ระหว่างกรุซ อาซุลและอเมริกา ดึงดูดผู้ชมทางโทรทัศน์จำนวนมากและมักเป็นประเด็นหลักในการสนทนากีฬา กลาซิโก โฆเบนเพียงคู่เดียวสร้างรอบชิงชนะเลิศแชมป์ถึงเจ็ดครั้ง ซึ่งมากที่สุดระหว่างสองสโมสรเม็กซิโก อิทธิพลของลีกขยายออกไปนอกพรมแดนเม็กซิโก โดยเฉพาะในสหรัฐอเมริกา ซึ่งเป็นลีกฟุตบอลที่มีผู้ชมมากที่สุดในกลุ่มผู้ชมเชื้อสายฮิสแปนิก ลีกส์คัพ (Leagues Cup) ซึ่งเป็นการแข่งขันร่วมกับเมเจอร์ลีกซอกเกอร์ (MLS) ที่เริ่มในปี 2019 ได้ขยายขอบเขตของลีกออกไปอีก โดยรุ่นปี 2026 มีกำหนดจะรวมการแข่งขันในเม็กซิโกเป็นครั้งแรก [แก้ไข]

การระงับการเลื่อนชั้นและตกชั้นตั้งแต่ปี 2020 เป็นประเด็นที่ถกเถียงกัน นักวิจารณ์โต้แย้งว่ามันขจัดแรงจูงใจในการแข่งขันและทำลายความสมบูรณ์ของโครงสร้างลีก สโมสรบางแห่งในอาเซนโซ เอ็มเอกซ์ (Ascenso MX) ประสบปัญหาทางการเงินโดยไม่มีโอกาสเลื่อนชั้น นำไปสู่การเรียกร้องให้กลับมาใช้ระบบอีกครั้ง นอกจากนี้ รูปแบบสองทัวร์นาเมนต์ของลีกก็ถูกถกเถียง โดยบางคนที่ยึดมั่นในประเพณีนิยมชอบแชมป์เดียวต่อปี [แก้ไข]